سالانه موارد بسیاری از جراحات و زخم متعاقب اعمال جراحی در بیماران ایجاد می شود که تسهیل بهبودی این جراحت ها و یا به حداقل رساندن آن تاثیر بسزایی بر سلامتی و کیفیت زندگی بیماران دارد. اگرچه زخم های کوچک معمولا روند طبیعی خود را به خوبی طی می کنند اما زخم های بزرگتر و نیز زخم هایی که ناشی از بیماری های زمینه ای همچون دیابت، بیماری های عروقی محیطی، تروما و سرطان هستند روند بهبودی کند تری دارند و از آنجایی که معمولا وارد فاز مزمن می شوند بهبود آن ها یک دغدغه مهم در بخش بهداشت و درمان است. این زخم ها احتمال عفونی شدن و عوارض ثانویه بیشتری را دارند، بنابراین پیشگیری از مزمن شدن در فرآیند بهبودی بسیار حائز اهمیت است.
عواملی که منجر به مزمن و عفونی شدن زخم می شوند:
از عوامل مهم در عفونی شدن زخم، بیماری های زمینه ای هستند. برای مثال بهبود زخم در بیماران دیابتی روند آهسته ای دارد. در این بیماران عدم کنترل قند، سبب آسیب های نوروپاتی و بافتی شده که به نوبت خود سبب زخم های مکرر اولسراتیو در بیمار می شود. همچنین در بیماری های عروق محیطی و بیماری های شریانی، اختلال در جریان خون سبب ایجاد زخم در نواحی انتهایی دست و پا می شوند. از سوی دیگر برخی بیماری ها مانند بیماری نقص ایمنی اکتسابی سبب افت توانایی سیستم ایمنی در مبارزه با باکتری های موجود در محل زخم شده که خود باعث وخیم شدن و تعویق در بهبودی زخم می گردد. علاوه بر این، شرایط روحی و روانی نامتعادل نیز می تواند در فرایند طبیعی بهبود زخم مشکل ایجاد کند.
فرایند بهبودی زخم و عوامل تاثیر گذار در آن
برای اینکه زخم در زمان درستی بهبود یابد بایستی بافت آسیب دیده مراحل ترمیم را به درستی طی کند. این مراحل شامل فاز التهابی، تکثیر فیبروبلاست ها و فاز بلوغ است. برای بسیاری از زخم ها این روند از چند روز تا چند هفته متفاوت می باشد. این فرایند مستلزم تعامل گسترده بین سلول های پوستی، ماتریکس خارج سلولی و سلول های سیستم ایمنی است. زخم هایی که در طی یکماه اثری از بهبودی نداشته باشند به احتمال زیاد وارد فاز مزمن شده اند و اگر به خوبی نظافت محل رعایت نگردد در مدت زمان کوتاهی به دلیل آلودگی باکتریایی وارد فاز عفونی می شوند.
باکتری ها با طولانی کردن فاز التهابی علاوه بر به تعویق انداختن روند بهبودی زخم سبب افزایش جراحت در ناحیه آسیب دیده می شوند. مطابق شکل زیر در صورت افزایش تعداد باکتری ها از حد مشخص شده و عدم توانایی میزبان در کنترل آنها، زخم از پروسه طبیعی بهبود خارج شده و بر اثر کلونیزه شدن باکتری ها وارد فاز عفونی می گردد. ورود به فاز عفونی دو اثر قابل توجه بر بافت آسیب دیده دارد. اول اینکه التهاب ایجاد شده مانع از عبور زخم از فاز التهابی می شود و ناحیه آسیب دیده را همچنان در شرایط التهابی نگه می دارد. در حالت بحرانی تر، کلونی های ایجاد شده می توانند تشکیل بیوفیلم داده و به بافت های اطراف آسیب بزنند. نفوذ عمقی باکتری ها سبب بروز آسیب های سیستمیک و مشکلات جدی تر می گردد. اثر دوم التهاب، ممانعت از تکثیر فیبروبلاست ها و مهاجرت آن ها برای ترمیم زخم است و همین موضوع سبب باز ماندن بلند مدت زخم می گردد.

استراتژی های پیشگیری از عفونت در زخم ها
اولین اقدام در خصوص پیشگیری از عفونت های حاد و مزمن آماده کردن بستر زخم است. پاک کردن صحیح و موثر و استفاده از محلول آنتی باکتریال و نیز دبریدمان مناسب، ارکان لازم برای آماده سازی اصولی بستر زخم هستند.
• پاکسازی بستر زخم
پاکسازی بستر زخم با محلول های تخصصی آنتی سپتیک، علاوه بر حذف عوامل عفونی و مواد خارجی از بستر زخم، سبب افزایش توان دفاعی میزبان در مبارزه با میکروارگانیسم های مولد آلودگی می گردد. برخی از محلول های شستشو و آنتی سپتیک های موضعی با داشتن سورفکتانت های مخصوص، سبب جدا کردن آسان مواد خارجی از محل جراحت می شوند.
• دبریدمان کردن
وجود هرگونه بافت نکروز و یا وجود عواملی همچون توکسین باکتری ها، بیوفیلم ها، قارچ ها و .. بایستی حذف شود. این امر سبب کاهش فاز التهابی و تحریک سریعتر سلول های فیبروبلاست برای تکثیر و مهاجرت به ناحیه آسیب دیده می شود، با تکثیر فیبروبلاست ها در این نواحی ماتریکس طبیعی بافت سریعتر به حالت طبیعی اولیه برگشته و زخم اصطلاحا زودتر بسته می شود.